Zgodnie z art. 97 § 1 i § 2 k.r.o., „§ 1. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania.§ 2. Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.”.

Co to w praktyce oznacza?

Zasadą jest to, że obydwoje rodzice mają równorzędne prawo oraz obowiązek podejmowania bieżących decyzji w sprawach swojego małoletniego dziecka. Niekiedy jednak zdarzają się takie sytuacje, w których do podjęcia danej decyzji w sprawach dziecka wymagana jest zgoda obydwojga rodziców. Co należy wówczas zrobić, kiedy jeden z rodziców nie wyraża swojej zgody na podjęcie określonego działania w sprawie dotyczącej małoletniego i odmawia podpisania ważnego dokumentu?

Wówczas należy wystąpić do Sądu Rejonowego (a konkretnie do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich) z wnioskiem o uzyskanie tzw. zastępczej zgody Sądu.

Na czym dokładnie polega owa zastępcza zgoda Sądu?

Po przeprowadzeniu całego postępowania dowodowego (czyli po zapoznaniu się przez Sąd z całą dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy oraz po przesłuchaniu rodziców dziecka) Sąd – jeżeli oczywiście będzie to zgodne z dobrem małoletniego dziecka (a zatem Sąd nie wyraża swojej zgody zawsze, „automatycznie” i bez głębszej refleksji) – wyda orzeczenie, w którym wyrazi zgodę na podjęcie określonej czynności w sprawach małoletniego w miejsce tej zgody, której nie udało się uzyskać od drugiego rodzica. Innymi słowy, zgoda Sądu zastępuje zgodę oraz oświadczenie woli drugiego z rodziców, mając dokładnie taką samą „ważność” i moc prawną, jak gdyby zgody na podjęcie określonego działania w sprawach dziecka udzielili obydwoje rodzice.

Należy jednak pamiętać o tym, że samo żądanie udzielenia przez Sąd zgody zastępczej musi być bardzo precyzyjnie, szczegółowo i wyraźnie określone – po to, aby z jednej strony nie doszło do nadużyć po stronie rodzica ubiegającego się o uzyskanie takiej zastępczej zgody Sądu, zaś z drugiej strony – aby poszczególne organy, urzędy, placówki oraz wszelkie inne podmioty wymagające uzyskania zgody obydwojga rodziców nie miały najmniejszych wątpliwości co do tego, że taka zgoda zastępcza na podjęcie konkretnej czynności w sprawach dziecka została faktycznie przez Sąd udzielona, nie narażając się przy tym na niepotrzebne stres, nerwy i przedłużające się procedury formalno-organizacyjne, mające na celu wyjaśnienie ewentualnie powstałych wątpliwości.

W jakich zatem sytuacjach najczęściej wymagana jest zgoda drugiego rodzica (a w przypadku braku takiej zgody – zastępcza zgoda Sądu)?

Na podstawie praktyki orzeczniczej oraz doświadczenia życiowego można stwierdzić, że najczęściej Sąd musi interweniować w takich sytuacjach, gdy niezbędna jest zgoda drugiego rodzica na:

• zapisanie dziecka do wybranej przez jednego z rodziców oraz konkretnie wskazanej placówki edukacyjnej (tj. do żłobka, przedszkola lub też szkoły);
• zapisanie dziecka na nowe przedmioty lekcyjne (w tym np. na religię) lub na pozalekcyjne zajęcia dodatkowe czy też sportowe o określonej tematyce;
• wzięcie przez dziecko udziału w szkolnych wycieczkach wyjazdowych (zwłaszcza kilkudniowych);
• wyrobienie dla dziecka dowodu osobistego lub paszportu;
• wyjazd zagraniczny dziecka w okresie ferii zimowych lub letnich wakacji;
• korzystanie przez dziecko z usług leczniczych konkretnej placówki medycznej (przychodni lub specjalistycznej poradni);
• objęcie dziecka wsparciem psychologicznym, psychoterapeutycznym (tj. np. zapisanie dziecka na dedykowaną specjalnie dla niego terapię psychologiczną, na określone zajęcia psychoterapeutyczne lub też na długotrwałe leczenie u psychologa/psychiatry) albo specjalistycznym leczeniem medycznym;
• odrzucenie spadku przez dziecko;
• wzięcie przez dziecko udziału w określonych obrzędach religijnych zgodnie z wyznawaną wiarą (tj. w Chrzcie Świętym lub w Pierwszej Komunii Świętej).

Kiedy niepotrzebna jest zgoda drugiego rodzica ani zastępcza zgoda Sądu?

Rodzic nie potrzebuje zgody drugiego rodzica na podjęcie określonej decyzji w sprawach małoletniego dziecka, jeżeli drugi rodzic jest całkowicie pozbawiony władzy rodzicielskiej bądź też ma ograniczoną władzę rodzicielską w określonym zakresie (czyli ma np. pozostawioną władzę rodzicielską do prawa uzyskiwania informacji na dany temat, ale nie ma prawa do podejmowania decyzji w spornej kwestii).

Czy zgoda zastępcza Sądu jest równoznaczna z ograniczeniem rodzicowi władzy rodzicielskiej nad jego dzieckiem?

Najprościej i najkrócej mówiąc – nie. Zgoda zastępcza Sądu odnosi się zawsze tylko i wyłącznie do ściśle wskazanej i sprecyzowanej kwestii oraz nie ma charakteru „generalnego”. Jeżeli jeden z rodziców nie wyraża swojej zgody przykładowo na: a) wyrobienie dziecku paszportu; b) wyjazd zagraniczny dziecka w okresie letnich wakacji; c) zapisanie dziecka na zajęcia dodatkowe; d) zapisanie dziecka na psychoterapię, to w każdej z tych czterech kwestii rodzic musi oddzielnie uzyskać zastępczą zgodę Sądu. Takie „zgody zastępcze Sądu” są jedynie quasi-ograniczeniem rodzicowi władzy rodzicielskiej tylko w ściśle określonych oraz pojedynczych sytuacjach, nie rozciągając się na „całościowe” wykonywanie przez takiego rodzica władzy rodzicielskiej.

Natomiast, jeżeli w dłuższej perspektywie drugi rodzic utrudnia czy też wręcz całkowicie uniemożliwia wykonywanie władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, nieustannie blokując i torpedując wszelkie decyzje współrodzica oraz nie wyrażając swojej zgody na jakiekolwiek działania i decyzje w sprawach małoletniego bez wyraźnych ku temu powodów, to takie postępowanie jest ewidentną przesłanką do trwałego oraz bezterminowego ograniczenia takiemu rodzicowi władzy rodzicielskiej nad jego dzieckiem stosownie do okoliczności danej sprawy (np. poprzez pozostawienie mu prawa wyłącznie do zasięgania informacji na temat dziecka lub prawa do podejmowania decyzji jedynie w sytuacjach bezpośrednio zagrażających życiu lub zdrowiu małoletniego).